EN BÜYÜK NİMET AKIL
AKIL: İdrak, muhakeme kabiliyeti, kavrayış, zeka, insanların tehlikeye düşmesine engel olan şey, düşünme, kavrama, ve bilgi elde etme gücü anlamına gelir. Akıl eşyanın, güzellik, kemal ve noksanıyla ilgili, sıfatını idrak eden, özelliktir. Akıl insanoğluna verilmiş manevi bir kuvvettir. İnsan bu güç ile gerekli bilgileri elde eder. Bilgiyi elde eden güç insanı mükellef akıl gücüdür. Bu güç insanda ana rahminde cenin ile oluşan güçtür. Bu güç ergenlik çağına gelinceye kadar gelişir ve gittikçe olgunlaşır. Peygamberimiz(sav) buyuruyor ki.
HADİS:” Allah akıldan daha yüce mahluk yaratmamıştır.(Ragıp el isfahani-342) Böylece peygamberimiz(sav) aklın insana verilen en büyük nimet olduğunu bize bildirmiştir. Başka bir hadis-i şerifte ise.
HADİS: ”Akıllı nefsini kontrol altına alıp, ölümünden sonraki ebedi hayat için hazırlanan kimsedir.(İbni mace-züht-31, riyazüssalihin-1017) Bu hadisi şerifte bize aklın veriliş sebebi izah edilmektedir. Allah(cc) de aklın bize veriliş sebebini bize çok açık şekilde izah ediyor. İşte Kuran-ı Kerimdeki ayeti kerime.
AYET: ”Ve şayet kulak vermiş olsaydık veya aklımızı kullanmış olsaydık, Şu alevli cehennemin mahkumları arasında olmazdık. Diye ilave ederler.(Mülk-10)
Akıl insanın en üstün vasfıdır. Çünkü Allah’ın emanetleri akıl sayesinde kabul edilir. Ve yine akıl sayesindedir ki İnsan Allah’ın rızasını elde edebilir. İlmin kaynağı ve kökü akıldır. Aklı nispetle ilim; ağaca nispetle meyve; Güneşe nispetle nur; Göze nispetle görme gibidir. Allah(cc) akla nur adını vermiştir.(Nur -35) İmamı gazalinin ihya ulumiddin adlı eserine Peygamberimizin şöyle buyurduğu bildirilmiştir.
HADİS:” Her şeyin bir aleti, bir hazırlık ve istidadı vardır. Müminin aleti akıldır. Her şeyin bir biniti vardır. Kişinin biniti akıldır. Her şeyin bir direği vardır. Dinin direği akıldır. Her kavmin bir dayanağı vardır. İbadetin dayanağı akıldır. Her kavmin bir çağıranı vardır. Müslümanı ibadete çağıran akıldır. Her tacirin bir sermayesi vardır. Müslümanın sermayesi akıldır. Her ailenin bir idarecisi vardır. Müslümanın idarecisi akıldır. Herkesin kendini andıracak arkadan geleni vardır. Müslümanı andıracak olan akıldır. Her yolcunun bir çadırı vardır. Müminin çadırı akıldır. Her harabenin bir tamircisi vardır. Ahiretin tamircisi akıldır.” Buyurarak aklın ne kadar önemli olduğunu bize açıkça bildiriyor.
Sayın okurlarım İnsanı canlı cansız diğer varlıklardan ayıran ve ona üstünlük sağlayan en önemli özellik akıl. Aklı olmayanı bir takım sorumluluk ve yasaklardan korumak mümkün değildir. Nitekim peygamberimiz(sav) buyurdu ki.
HADİS: ”Aklı olmayanın dini yoktur.(Buhari- Müslim) işte bu hadisi şerif bize aklın önemini bir kez daha hatırlatmaktadır. Dinin ve dünyanın insanları ilgilendiren bütün emir ve yasakları ancak akıllı insanlar için geçerlidir. Akli dengesini kaybetmiş insanlara bu sorumluluk yüklenmez. Böylece emir ve yasaklara uyma ve uymamanın ceza ve mükafatı aklı olanlar için geçerlidir. Din akla hitap eder. Allah’ın birliğini ve varlığını bilmek ancak akılla olur. Ne var ki akıl her şeyi kavrayabilecek güçte değildir. İnsandan bir cüz olduğu için, insanın diğer uzuv ve kuvvetleri gibi sınırlı ve kusurdur. Akıl fizik ötesi birçok hakikati kavrayamaz. Dini birçok gerçeklerini bilemez. Bu hakikatler ise ancak akıl yoluyla değil vahiy yoluyla bilinebilir. Gerçekler akıl ile bağdaştığı halde gerçek olmayanlar ise daima akıl ile çelişkilidir. Bu nedenle akıl hak ve gerçek din olan İslam ile birlik ve dayanışma halindedir.
Sayın okurlarım. Bir insanda aklın bulunması yetmez. Önemli olan aklı kullanmaktır. Nitekim Allah(cc)yüzlerce ayetin sonunda hala akıl etmeyecek misiniz? Niçin düşünmüyorsunuz? Gibi sözlerle aklımızı çalıştırmamız harekete geçirmemizi istemektedir. Aklını çalıştıran kişi Hz. İbrahim’in putları reddettiği gibi Allah’ı, ahireti ve birçok şeyi öğrenir. Ancak akıl iman ile desteklenmelidir. İman ile desteklenmeyen akıl topaldır, kördür. Akıllı insan hem dünyasını hem de ahiretini kazanır. Hani bir atasözü vardır. Aklı olan neylesin malı, aklı olmayan neylesin malı diye gerçekten güzel bir atasözüdür. Aklı olan aklını kullanarak mal kazanır zaten malı olmasa da malı kazanmanın yolunu bulur. Ama aklı olmayan elindeki hazır malı da kaybeder.
Sayın okurlarım şehvet, hayvani istekler, dünya ve mal sevgisi, Allah’ın yasakladıklarını yapmak, Allah’ın emrettiklerinden kaçınmak, kibir, ucub, haset, hırs, bencillik, cimrilik, gibi nefsi Emmarenin ve şeytanın istek ve arzularını yerine getirmek aklı zayıflatır. Kör topal eder, idrak, izan, gibi vasıfları yok eder. Halbuki rahmani vasıflar. Vicdan, merhamet, sevap, sevgi, cömertlik, güzel ahlak, iyilik, gibi vasıflar aklı güçlendirir Kuvvetlendirir. İman ve ibadetle akıl en üst seviyeye gelir. Peygamberlerin en akıllı insanlardan seçilmesinin nedeni budur.
Sayın okurlarım. İslam ile akıl asla çelişmez aksine İslam dini aklın geliştiricisi destekleyicisidir. Aklın ermediği konularda ona destek olur. yardımcı olur.
